Als je in Nederland een kantoorpand bezit of beheert, wordt 2026 stilletjes het jaar waarin energienaleving verandert van “mooi meegenomen” naar een harde juridische voorwaarde. Drie afzonderlijke maar samenhangende regels komen dit jaar samen voor kantooreigenaren en -exploitanten: de al langer bestaande energielabel C-verplichting, een nieuwe plicht rond gebouwautomatisering, en een vernieuwd EU-breed energielabel. Voldoe je niet, dan mag je het pand in het ergste geval helemaal niet meer als kantoor gebruiken.
Voor exploitanten van flexibele werkplekken, verhuurders en iedereen die een portefeuille aan bedrijfsverzamelgebouwen beheert, is dit de moeite waard om goed te begrijpen, niet alleen om compliant te blijven, maar ook omdat het bepaalt welke panden nog aantrekkelijk zijn om te huren.
Energielabel C: nog altijd de basis, nog altijd veelvuldig genegeerd
Sinds 1 januari 2023 moeten Nederlandse kantoorgebouwen groter dan 100 m² minimaal energielabel C hebben, wat neerkomt op een maximaal primair fossiel energiegebruik van 225 kWh per m² per jaar. De regel staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), en gemeenten en omgevingsdiensten handhaven hier sinds die deadline actief op.
Het probleem is dat, toen de verplichting inging, meer dan de helft van de Nederlandse kantoorgebouwen er niet aan voldeed. Die achterstand is niet vanzelf verdwenen en blijft in 2026 een actueel handhavingsonderwerp. Gebouwen die niet aan de eis voldoen, riskeren hun wettelijke recht om als kantoor gebruikt te worden te verliezen, een gevolg dat serieus genoeg is om op de radar te staan van elke verhuurder en op de checklist van elke huurder vóór het tekenen van een huurcontract.
Er zijn enkele uitzonderingen: panden die worden gesloopt, ruimtes die niet bedoeld zijn om verwarmd of gekoeld te worden voor personen, en gevallen waarin de terugverdientijd van de benodigde maatregelen meer dan tien jaar bedraagt. Deze zijn echter beperkt, en eigenaren moeten actief aantonen dat ze van toepassing zijn.
GACS: een nieuwe verplichting die dit jaar is ingegaan
Minder bekend, maar even bindend, is dat kantoorgebouwen met verwarmings- of airconditioningsystemen boven 290 kW vermogen sinds 1 januari 2026 moeten beschikken over een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem (GACS), in EU-terminologie een Building Automation and Control System (BACS).
Dit is geen bureaucratische bijkomstigheid. Een GACS bewaakt en stuurt actief de technische systemen van een gebouw, en is een directe uitwerking van de EU-inspanning om grote utiliteitsgebouwen niet alleen compliant te maken, maar ook slimmer met energie om te laten gaan. Voor grotere kantoorgebouwen en campussen, steeds vaker te vinden op Nederlandse bedrijventerreinen en in gemengde ontwikkelingen, betekent dit een concrete nieuwe investering, gekoppeld aan een deadline die al is verstreken.
Een nieuw energielabel-formaat sinds mei 2026, nu ook voor monumenten
De derde verandering is subtieler, maar niet minder relevant. Sinds 29 mei 2026 heeft Nederland een vernieuwd energielabel ingevoerd, voortvloeiend uit de herziene Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD IV). Het nieuwe label bevat meer informatie, waaronder of een gebouw voldoet aan de renovatiestandaard, en gebruikt iconen en pictogrammen om de praktische vervolgstappen voor eigenaren en huurders duidelijker te maken.
Eén wijziging springt eruit voor wie te maken heeft met monumentale kantoorpanden. De eerdere uitzondering voor beschermde monumenten is geschrapt, waardoor vanaf 29 mei 2026 een energielabel bij verkoop of verhuur ook verplicht is voor monumenten, al blijven de onderliggende energie-eisen voor monumenten voorlopig ongewijzigd. Labels die vóór die datum zijn afgegeven, blijven geldig; alleen nieuw geregistreerde labels krijgen het nieuwe format.
Wat dit betekent voor exploitanten van flexibele werkplekken
Geen van deze drie regels is specifiek geschreven met coworking- of flex-exploitanten in gedachten, maar ze raken de sector recht in het hart. Flex-exploitanten bezetten of beheren doorgaans grotere oppervlaktes, vaak in oudere panden die worden herontwikkeld voor gedeeld gebruik, precies het type vastgoed dat het meest kwetsbaar is voor niet-naleving van label C en de GACS-drempel.
Er zit ook een commerciële kant aan. Nu huurders, zeker grote bedrijven, steeds meer letten op ESG-rapportage en gebouwprestaties, wordt een volledig compliant, goed gelabeld pand makkelijker te verhuren en makkelijker intern te verantwoorden richting een duurzaamheidsbewuste inkoopafdeling. Panden die onder label C blijven hangen, worden daarentegen steeds moeilijker te plaatsen en steeds meer een last dan een bezit op de balans van een verhuurder.
Voor exploitanten die nieuwe locaties evalueren of bestaande huurcontracten verlengen, zou het controleren van het actuele energielabel via EP-online, en het stellen van directe vragen over de GACS-status bij grotere klimaatinstallaties, inmiddels een standaardonderdeel van due diligence moeten zijn, geen bijzaak die aan de juridische afdeling wordt overgelaten.
Het grotere plaatje
Dit gebeurt niet geïsoleerd. Het maakt deel uit van een bredere EU-inspanning, via EPBD IV, richting een klimaatneutrale gebouwenvoorraad in 2050, waarbij de renovatiestandaard naar verwachting een steeds grotere rol gaat spelen in hoe dat traject de komende jaren wordt gevolgd en gehandhaafd. Energielabel A is niet wettelijk verplicht voor Nederlandse kantoren in 2030, ondanks de ambitie uit het energieakkoord van 2013, maar de richting is onmiskenbaar, en de lat voor naleving blijft in kleinere, moeilijker te negeren stapjes stijgen.
Voor kantooreigenaren en exploitanten van flexibele werkplekken is de praktische les simpel: wacht niet tot een gemeente niet-naleving signaleert. Controleer nu de labelstatus van je pand, ga na of GACS van toepassing is op je klimaatinstallatie, en neem renovatietermijnen mee in elke huur- of aankoopbeslissing die je dit jaar overweegt.
