Sabbaticals en onbetaald verlof winnen terrein op de Nederlandse arbeidsmarkt

Steeds meer Nederlandse werknemers en werkgevers zien onbetaald verlof of een sabbatical niet langer als een zeldzame uitzondering, maar als een waardevol instrument in arbeidsvoorwaarden en personeelsbeleid. Zowel uit cao-teksten als uit actuele HR-onderzoeken blijkt dat deze vorm van loopbaanonderbreking in opkomst is, met voordelen voor werknemers én werkgevers in een krappere arbeidsmarkt.

Groeiende belangstelling onder werknemers

Volgens gegevens onder Nederlandse werknemers geeft een aanzienlijk deel de voorkeur aan onbetaald verlof boven extra financiële beloning. Een HR-onderzoek onder werkenden laat zien dat ongeveer een derde van de respondenten liever een sabbatical of langere onbetaalde periode opneemt dan een bonus ontvangt. Daarnaast geeft circa één op de vijf jonge werknemers (18-27 jaar) aan binnen vijf jaar een sabbatical te willen nemen.

Voor veel werknemers is het doel breder dan alleen rust: persoonlijke ontwikkeling, reflectie op loopbaanrichting, studeren, reizen of zelfs mantelzorg zijn belangrijke drijfveren. Deze mogelijkheden sluiten aan bij een bredere verschuiving richting balans tussen werk en privé-leven waaruit blijkt dat een aanzienlijk deel van Nederlanders tevreden wil blijven over de vrije tijd die zij hebben, naast hun betaalde werk.

Meer sabbatical-afspraken in arbeidsvoorwaarden en cao’s

Waar sabbaticals traditioneel vooral bekend stonden in kennis- en onderwijssectoren, worden ze nu ook in andere cao’s opgenomen. Bijvoorbeeld in de cao Woondiensten kan een werknemer eens per vijf jaar tot vier maanden onbetaald verlof opnemen, en in de universitaire cao’s bestaan afspraken over verlof om persoonlijke employability te vergroten. Daarnaast hebben sommige grotere werkgevers, zoals verzekeraars, een sabbatical-regeling opgenomen in hun personeelsbeleid.

Vakbond FNV en werkgeversvereniging AWVN signaleren dat ruim een kwart van alle cao’s inmiddels bepalingen bevat over langere verlofperioden. Daarbij benadrukken zij dat sommige organisaties dit gebruiken als onderdeel van een strategie om medewerkers langer aan zich te binden in een tijd waarin personeelswerving uitdagender is.

Werkgevers zien strategische waarde

Voor werkgevers kan een sabbatical een manier zijn om waardevolle medewerkers te behouden. In plaats van dat een werknemer vertrekt, kiezen sommige organisaties ervoor om verlof toe te staan, met behoud van arbeidsrelatie en de belofte van terugkeer. Volgens arbeidsrechtadviseurs biedt dit een flexibel alternatief in het personeelsbeleid, mits dit goed is vastgelegd in arbeidsvoorwaarden of cao’s en juridisch correct wordt georganiseerd.

Toch blijft het belangrijk te benadrukken dat een sabbatical in Nederland geen wettelijk recht is. Werkgevers zijn niet verplicht om onbetaald verlof toe te staan tenzij dit expliciet in cao’s of individuele overeenkomsten is vastgelegd. In de praktijk betekent dit dat het vooral maatwerk en onderhandelingsruimte blijft voor beide partijen.

Context: arbeidsmarkt en werkenden in Nederland

Hoewel specifieke CBS-cijfers over sabbaticals zelf ontbreken in de publieke databestanden, toont de recente CBS-statistiek over de arbeidsmarkt dat de nettoarbeidsparticipatie hoog blijft in Nederland, met rond driekwart van de bevolking tussen 15 en 75 jaar werkzaam. Tevens is de tevredenheid over werk en vrije tijd in brede zin een belangrijk aspect van de arbeidsmarktbalans.

CBS-data over arbeid en vrije tijd benadrukken daarnaast dat een substantieel deel van werkenden, vooral in de middenleeftijden, tevreden is met hun vrije tijd, wat mogelijk mede verklaart waarom concepten als sabbaticals steeds meer aandacht krijgen in sociaal-economische discussies.